روستای شهریارکنده در شهرستان میاندورود، با ساکنانی بومی و مهاجرانی با پیشینه ۸۰ ساله است.
ارمون آنلاین- شبنم اسلامی: تنها چند کیلومتر دورتر از شاهراه اصلی مازندران و هیاهوی مرکز استان، جغرافیایی وجود دارد که گذر زمان در کوچه‌هایش متوقف مانده است. روستای شهریارکنده در شهر میاندورود، با ساکنانی اصیل و مهاجرانی با پیشینه ۸۰ ساله، تابلویی مشهود از تضاد میان نزدیکی به کانون قدرت و محرومیت عمیق زیرساختی است.
حضور کاروان سلامت همت عالی و بازدید میدانی دکتر عالیه زمانی کیاسری، نماینده مردم ساری و میاندورود در مسجد روستای شهریارکنده، بهانه‌ای شد برای کالبدشکافی یک زیست‌بوم؛ جایی که سلامت، آموزش، مسکن و شرایط سکونتی در یک کلاف به‌هم‌پیوسته، نیازمند بازتعریف مدیریتی است.
برای پزشکی که ردای وکالت مردم را بر تن دارد، مطالبات مردم تنها در واژه‌های اقتصادی خلاصه نمی‌شود. زمانی کیاسری در این دیدار با نگاهی آسیب‌شناسانه، سلامت را یک زنجیره به‌هم‌پیوسته خواند و اظهار داشت: نمی‌توان از سلامت روان و جسم جامعه حرف زد، اما نسبت به کوچه‌ای که ۳۰ سال خاک می‌خورد و مردم دغدغه آسفالت دارند، خانه‌ای که سقف ایمن ندارد یا فرزندی که از تحصیل بازمانده، بی‌تفاوت بود. سلامت اجتماعی یعنی دسترسی برابر به فرصت‌ها، آموزش و کرامت انسانی.
حضور تیم درمانی کاروان سلامت نیز موید همین واقعیت است. مراجعات پرتعداد به پزشکان متخصص کاروان و ثبت بیماری‌های شایع فصلی و مزمن (تیروئید، کم‌خونی، دیابت و فشار خون)، نشان می‌دهد الگوی بیماری‌ها در این منطقه تفاوت چندانی با سایر نقاط استان ندارد.
روایت بهورز؛ آینۀ تمام‌نمای تضادِ محرومیت و انضباط
روایت «نسرین پیری»، بهورزِ بومی روستای شهریارکنده، نگاه دقیق‌تری به زیستِ اجتماعی منطقه می‌اندازد. او که ۲۶ سال سابقه خدمت مستمر در همین خانه بهداشت را دارد و از تبار خانواده‌ای است که سال‌ها پیش از سیستان به این خطه مهاجرت کرده‌اند، وضعیت منطقه را این‌گونه تحلیل می‌کند: با وجود اینکه قشر ساکن در این منطقه عمدتاً کارگر و از نظر توان مالی ضعیف هستند، اما از نظر فرهنگی در رعایت استانداردهای بهداشتی، از فاضلاب گرفته تا بهداشت فردی، دقیق و منظم عمل می‌کنند.
این بهورز با تأکید بر همگراییِ مردم با نهادهای سلامت، از پویاییِ جمعیتی در شهریارکنده خبر می‌دهد: در سال جاری، ۱۳ تا ۱۴ مورد تولد در روستا ثبت شده و در حال حاضر نیز پنج، شش زن باردار تحت مراقبت‌های مستمر خانه بهداشت هستند. واکسیناسیون کودکان و مراقبت‌های مادران نیز بدون وقفه و با همراهی کامل خانواده‌ها انجام می‌شود.
این داده‌ها نشان می‌دهد که برخلاف تصور رایج، محرومیت‌های توسعه‌ای در این روستا با بی‌نظمیِ اجتماعی همراه نیست؛ بلکه «سرمایه انسانی» و انضباط فرهنگیِ اهالی، بستری آماده برای توسعه طرح‌های سلامت‌محور است که تنها نیازمند حمایتِ زیرساختیِ دولت است.
رؤیای ناتمام فاطمه
زیر پوست شهریارکنده، زندگی با خرده‌روایت‌های دردناک اما امیدوار جریان دارد:
زخم کرونا بر پیکر آموزش: فاطمه، دختر ۱۵ سالهای از تبار مهاجران سرخس، نماد نسلی است که فقر ساختاری، آینده تحصیلی‌اش را دستخوش تغییر کرده است. او به دلیل تنگنای معیشتی و الزام به مراقبت از خواهر خردسالش در روزهای تلخ کرونا، سه سال تمام از تحصیل محروم ماند. فاطمه امروز در ۱۵ سالگی پشت نیمکت پایه ششم خواهد نشست؛ تلاشی ارجمند برای بازگشت به زندگی که نیازمند حمایت ویژه آموزشی است تا به سرنوشت محتوم بازماندگی دائمی دچار نشود.
مطالبه ۳۰ ساله برای چند متر آسفالت: علی‌اکبر تیموری، بازنشسته ۶۵ ساله، سندی زنده از بروکراسی فرسایشی است. او با حسرت از کوچه‌ای می‌گوید که ۳۰ سال پیش وعده بهسازی گرفت، اهالی ۲۰ سال قبل با خودیاری عقب‌نشینی کردند، اما هنوز در فصول بارانی به باتلاقی از گل تبدیل می‌شود. علاوه بر این، مطالبه برای پایش تصویری و نصب دوربین‌های مداربسته جهت مهار ناامنی‌های شبانه و تردد افراد ناشناس، دغدغه پرتکرار اهالی بود.
در میان روایت‌های درمانی، قصه دختر ۳۲ سالهای که به دلیل هزینه‌های کمرشکنِ دندانپزشکی، سلامت دهان و دندان خود را در سالهای جوانی از دست داده، فقدانِ چتر حمایتی در خدماتِ دندانپزشکی برای اقشار کم‌برخوردار، باعث شده تا دردهای کوچکِ اولیه به آسیب‌های جبران‌ناپذیر تبدیل شوند؛ واقعیتی که نشان می‌دهد سیاست‌گذاری سلامت، اگر به سمت پیشگیری و تسهیل خدمات تخصصیِ ارزان‌قیمت سوق پیدا نکند، چگونه فرصتِ «زیستنِ باکیفیت» را از جوانانِ مستعدِ منطقه سلب می‌کند.
چالش زمین و پاسخ‌های مشارکتی
یکی از بخش‌های کلیدی این رویداد، حضور مدیران نهادهای حمایتی برای پاسخگویی مستقیم و بدون واسطه به مردم بود.
در بحث مسکن که به دلیل جهش سرسام‌آور قیمت اراضی در مازندران به گره اصلی محرومان تبدیل شده، موضوع فقر زمینه به عنوان مانع اصلی مطرح شد. میثم معافی، مدیرکل کمیته امداد مازندران، با تأکید بر اصل «عدالت توزیعی» اظهار داشت: اقتضای عدالت این است که مسئولان به جای نشستن در اتاق‌های دربسته و کشاندن پای محرومان به ادارات، خودشان در مساجد و متن محلات کم‌برخوردار حاضر شوند تا منابع و فرصت‌ها عادلانه بازتوزیع شود.
معافی با تبیین نقشه راه توانمندسازی در این نهاد، تمرکز بر اشتغال پایدار را تنها راه خروج از فقر عنوان کرد و افزود: ماموریت اصلی ما عبور از کمک‌های معیشتی صِرف به سمت توانمندسازی است. در این راستا، آموزش‌های فنی‌حرفه‌ای و مهارتی برای جامعه هدف رایگان ارائه می‌شود و تمرکز ویژه‌ای بر اشتغال خانواده‌محور و حتی اشتغال دانش‌آموزی داریم تا نوجوانان و جوانان در کنار تحصیل، به درآمدزایی و خودکفایی برسند.
مدیرکل کمیته امداد مازندران در پاسخ به مطالبه اساسی مسکن، با واکاوی مفهوم «کم‌برخورداری زمینه» در استان تصریح کرد: «چالش اصلی ما در مازندران نه کمبود اعتبار ساخت، بلکه قیمت سرسام‌آور زمین است. راهکار اساسی این است که دهیاران و شوراهای اسلامی روستاها، با شناسایی اراضی مناسب (۲۰۰ تا ۳۰۰ متری) در داخل بافت روستا را به امر احداث مسکن اختصاص دهند. در این صورت، ما با تشکیل یک «هندسه جهادی» متشکل از کمیته امداد، بنیاد مسکن، بسیج سازندگی، گروه‌های جهادی و خیرین، به سرعت مسکن ایمن و استاندارد را احداث و تحویل خواهیم داد.
وی همچنین با اشاره به پتانسیل بالای زنان در بازتولید سرمایه اجتماعی، پیشنهاد تشکیل «شبکه بانوان محله‌‌محور» را ارائه داد و گفت: بانوان پیشرانان عاطفی و اجتماعی محلات هستند. ما آمادگی داریم با صدور مجوزهای رسمی، مراکز نیکوکاری تخصصی بانوان را در منطقه راه‌اندازی کنیم تا خود اهالی، پرچم‌دار شناسایی نیازمندان، اشتغال خرد و مدیریت احسان در محله باشند.
گذار از تسکین به توسعه پایدار
رویداد مسجد روستای شهریارکنده نشان داد که گذر از محرومیت تاریخی منطقه، با توزیع بسته‌های معیشتی و ویزیت‌های چندساعته درمانی به سرانجام نمی‌رسد.
مسیری که مدت‌هاست آغاز شده، زمانی به ثمر می‌نشیند که پیگیری نظارتی خانه ملت، تخصیص اعتبارات دولتی در حوزه راه و بهداشت، حمایت تحصیلی از کودکان در معرض آسیب و پاسخگویی میدانی دستگاه‌های اجرایی در یک نقطه به هم برسند؛ تا نه به عنوان حاشیه‌ای فراموش‌شده، بلکه به عنوان بخشی زنده از جغرافیای توسعه‌یافته مازندران شناخته شود.
