خطرناک ترین شغل از نظر ابتلا به سرطان ناشی از پرتوگیری کدام است؟
ارمون آنلاین: بسیاری از ما تصور میکنیم که تکنسینهای پزشکی هستهای یا کارکنان بخشهای رادیولوژی و ایکسری، در صدر لیست مشاغل خطرناک از نظر مواجهه با تابشهای مضر قرار دارند. اما واقعیت علمی که بهتازگی در یک پژوهش گسترده منتشر شده، چیز دیگری را نشان میدهد و انگشت اتهام را به سمت آسمان دراز کرده است. در واقع، خطرناکترین حرفه از نظر ابتلا به سرطان ناشی از پرتوگیری (Radiation-Related Cancer) نه در نیروگاههای هستهای و نه در راهروهای بیمارستان، بلکه در ارتفاع چند هزار پایی از سطح زمین و در میان ابرهای کار میکنند. این یافتهها نشان میدهند که محیط کار خدمه پرواز، بسیار فراتر از آنچیزی که تصور میشد، تحت تأثیر ذرات پرانرژی فضایی قرار دارد.
بر اساس تحلیل دادههای آماری مربوط به بیش از ۵۰۰ شغل مختلف، محققان دریافتند که مهمانداران هواپیما بالاترین نرخ مرگومیر ناشی از سرطانهای مرتبط با تابش را به خود اختصاص دادهاند. پس از آنها، خلبانان در رتبه دوم این لیست مرگبار قرار دارند که نشاندهنده یک الگوی شغلی نگرانکننده در صنعت هوانوردی است. این نتایج که در نشریه معتبر JAMA Internal Medicine منتشر شده، برای بسیاری از متخصصان و حتی خود پرسنل پرواز غافلگیرکننده بوده است، چرا که برخلاف کارگران بخش هستهای، این افراد هیچگونه نظارت سختگیرانه فدرالی یا محدودیتهای دوز تابش سالانه را در ایالات متحده تجربه نمیکنند و به نوعی در یک فضای خاکستری قانونی و ایمنی فعالیت میکنند.
چرا پرواز در ارتفاع زیاد برای سلامتی خطرناک است؟
علت اصلی این خطر فزاینده در تابشهای کیهانی (Cosmic Rays) نهفته است که در ارتفاعات بالا به شدت قویتر از سطح زمین هستند. جو زمین مانند یک سپر محافظ عمل کرده و بخش بزرگی از ذرات پرانرژی و تابشهای خطرناک خورشیدی و فضایی را جذب یا پراکنده میکند تا حیات روی سیاره حفظ شود. اما هر چه ارتفاع شما از سطح دریا بیشتر شود، ضخامت این لایه محافظ کمتر شده و بدن در معرض بمباران مستقیم این ذرات قرار میگیرد. علاوه بر ارتفاع، عرض جغرافیایی نیز نقش مهمی دارد؛ به طوری که در نزدیکی قطبها، به دلیل ضعف میدان مغناطیسی زمین، میزان نفوذ پرتوهای کیهانی بسیار بیشتر از مناطق استوایی است و مسیرهای پروازی قطبی خطر بیشتری دارند.
تیم تحقیقاتی به سرپرستی دکتر ویشال پاتل (Vishal Patel) از مدرسه پزشکی هاروارد، اشاره میکنند که خدمه پرواز سالانه دوز موثری بین ۳ تا ۶ میلیسیورت (mSv) پرتوهای یونیزان دریافت میکنند. برای درک بهتر این عدد باید بدانید که یک مسافر عادی که ۱۰ بار در سال سفرهای طولانی بینقارهای انجام میدهد، تنها ۰.۴ میلیسیورت تابش جذب میکند. این یعنی دوز دریافتی یک مهماندار یا خلبان میتواند تا ۱۵ برابر یک مسافر پرکار باشد. تداوم حضور در ارتفاعات بالادر کنار ساعتهای طولانی پرواز، بدن این افراد را به انباری از آسیبهای سلولی انباشته شده تبدیل میکند که در درازمدت احتمال جهشهای سرطانی را به شدت افزایش میدهد.
تفکیک سرطانهای مرتبط با تابش از سایر عوامل
پژوهشگران برای رسیدن به این نتایج، دادههای گواهی فوت بیش از ۱۲.۷ میلیون نفر را که بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ در ۵۰۳ حرفه مختلف فعالیت میکردند، بررسی کردند. آنها سرطانها را به دو دسته تقسیم کردند: سرطانهای مرتبط با تابش (مانند سرطان سینه، تیروئید، پروستات، سرطان خون و ملانوما) و سرطانهای غیرمرتبط. نکته جالب اینجاست که در دسته سرطانهای غیرمرتبط، خلبانان و مهمانداران وضعیتی کاملاً عادی و نزدیک به میانگین جامعه داشتند. اما در دسته سرطانهای ناشی از پرتوگیری شغلی، مهمانداران ۵۰ درصد و خلبانان ۳۶ درصد بیشتر از سایر مشاغل با خطر مرگومیر مواجه بودند که عددی بسیار تکاندهنده است.
برای اطمینان از اینکه این افزایش خطر صرفاً ناشی از سبک زندگی یا عوامل اقتصادی نیست، محققان گروهی از مکانیکهای هواپیما را که در همان صنعت کار میکنند اما روی زمین هستند، به عنوان گروه کنترل بررسی کردند. نتایج نشان داد که این افراد با خطرات مشابه روبرو نیستند، که فرضیه تأثیر پرتوهای کیهانی در ارتفاع را تقویت میکند. البته کارشناسان دیگر معتقدند که نباید از عوامل محیطی دیگر غافل شد؛ مثلاً نور فرابنفش (UV) که از پنجرههای کابین خلبان نفوذ میکند و همچنین اختلال در ریتم شبانهروزی (Circadian Rhythm) به دلیل پروازهای شبانه و پرواززدگیهای مداوم، همگی میتوانند سیستم ایمنی بدن را تضعیف کرده و اثرات تخریبی تابشها را دوچندان کنند.
راهکارهای محافظتی و لزوم تغییر قوانین ایمنی
با توجه به این شواهد، متخصصان پیشنهاد میدهند که نظارتهای پزشکی بر خدمه پرواز باید دقیقتر و دورهایتر انجام شود. بررسیهای سالانه پوست برای شناسایی زودهنگام ملانوما و غربالگری منظم سینه برای مهمانداران زن باید به یک استاندارد اجباری تبدیل شود. در حال حاضر، اگرچه اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) رسماً خدمه پرواز را به عنوان کارکنانی که در معرض تابشهای یونیزان هستند شناسایی کرده، اما برخلاف بسیاری از کشورهای دیگر، هنوز محدودیتهای دوز قانونی یا سیستمهای پایش فردی برای آنها اعمال نشده است. ایجاد پروتکلهای ایمنی جدید میتواند جان هزاران نفر از کارکنان صنعت هوانوردی را که هر روز برای جابجایی ما به آسمان میروند، نجات دهد.
تاثیرات بیولوژیکی در سطح سلولی
وقتی از پرتوهای کیهانی صحبت میکنیم، منظور ما ذراتی با انرژی فوقالعاده زیاد است که میتوانند مستقیماً به هسته سلول نفوذ کرده و رشتههای DNA را پاره کنند. در حالی که بدن مکانیسمهایی برای ترمیم این شکستگیها دارد، اما مواجهه مزمن و مداوم در طی سالیان طولانی کار در هواپیما، احتمال خطای ترمیمی را بالا میبرد. این خطاهای کوچک در طول زمان انباشته شده و منجر به تقسیمات سلولی کنترلنشده میشوند. به همین دلیل است که برخی پزشکان توصیه میکنند سابقه سالهای خدمت در آسمان باید به عنوان یک فاکتور خطر جدی در پرونده سلامت این افراد ثبت شود تا در صورت بروز کوچکترین علائم، اقدامات تشخیصی سریعتر انجام گیرد.
منبع: JAMA Internal Medicine
