پمپ خون پنهان؛ جویدن چگونه به تقویت مغز کمک میکند؟
ارمون آنلاین: پژوهشها نشان میدهند جویدن غذا فقط مرحلهای ساده در فرایند خوردن نیست، بلکه میتواند بر هضم، اشتها، خلقوخو و حتی عملکرد مغز اثر بگذارد. متخصصان میگویند جویدن بیشتر، خرد شدن بهتر غذا را بهدنبال دارد و همین موضوع باعث میشود مواد مغذی بهتر جذب شوند و دستگاه گوارش راحتتر کار کند. در عین حال، جویدن آهستهتر فرصت کافی برای رسیدن پیام سیری به مغز را فراهم میکند و در نتیجه ممکن است به کاهش مصرف غذا و کنترل وزن کمک کند.
به گفته پژوهشگران، جویدن نخستین مرحله هضم است. وقتی غذا به قطعات کوچکتر تبدیل میشود، سطح تماس آن با شیرههای گوارشی افزایش مییابد و آنزیمهایی مانند آمیلاز بهتر میتوانند عمل کنند. این فرایند همچنین روده و لوزالمعده را برای ادامه هضم آماده میکند. در مقابل، بلعیدن سریع غذا میتواند باعث شود دستگاه گوارش آمادگی کافی برای پردازش آن نداشته باشد.
شواهدی نیز وجود دارد که جویدن بیشتر میتواند احساس سیری را تقویت کند. در یک پژوهش، افرادی که بادام را تعداد دفعات بیشتری جویده بودند، چربی کمتری دفع کردند و انرژی بیشتری از غذا جذب شد. در مطالعهای دیگر، شرکتکنندگانی که یک تکه پیتزا را ۴۰ بار جویده بودند، در مقایسه با کسانی که ۱۵ بار جویده بودند، گرسنگی کمتری احساس کردند. در این افراد، هورمونهای مرتبط با سیری افزایش یافت و هورمون گرلین، که به هورمون گرسنگی معروف است، کاهش پیدا کرد. این یافتهها نشان میدهد آهسته خوردن میتواند به تنظیم اشتها کمک کند.
با وجود این، اهمیت جویدن فقط به دستگاه گوارش محدود نمیشود. برخی مطالعات نشان دادهاند که توانایی بهتر جویدن با عملکرد شناختی بهتر، از جمله حافظه، تمرکز و روانی گفتار، بهویژه در سالمندان مرتبط است. در پژوهشی بزرگ روی دهها هزار فرد بالای ۵۰ سال در اروپا، افرادی که توانایی جویدن بهتری داشتند، در آزمونهای شناختی عملکرد بالاتری نشان دادند. همچنین مطالعهای دیگر نشان داد افرادی که تعداد بیشتری از دندانهای طبیعی خود را حفظ کرده بودند، حافظه بلندمدت و حافظه معنایی بهتری داشتند.
پژوهشگران برای توضیح این ارتباط چند فرضیه مطرح کردهاند. یکی از این نظریهها میگوید جویدن میتواند جریان خون به مغز را افزایش دهد و فعالیت نواحی مرتبط با حافظه، از جمله هیپوکامپ، را تقویت کند. هیپوکامپ از بخشهای مهم مغز در یادگیری و شکلگیری خاطرات جدید است و در بیماریهایی مانند آلزایمر نیز آسیبپذیر محسوب میشود. بر همین اساس، برخی متخصصان از مفهوم «محور دندان–مغز» سخن میگویند و معتقدند سلامت دهان و دندان میتواند با سلامت مغز ارتباط مستقیم داشته باشد.
این موضوع در سالهای اخیر توجه بیشتری را به خود جلب کرده است، زیرا از دست رفتن دندانها و ضعف در جویدن با افزایش خطر زوال شناختی و آلزایمر در برخی پژوهشها همراه بوده است. البته کارشناسان تأکید میکنند که این ارتباط هنوز قطعی نیست و برای نتیجهگیری نهایی به مطالعات بیشتری نیاز است.
جویدن همچنین ممکن است بر هوشیاری و تمرکز اثر کوتاهمدت داشته باشد. در چند پژوهش، افرادی که آدامس میجویدند، در برخی وظایف شناختی عملکرد بهتری نشان دادند و سطح توجه آنها کمی افزایش یافت. برخی مطالعات حتی از کاهش استرس و اضطراب در افراد مختلف، از دانشجویان در دوران امتحان گرفته تا بیماران پیش از عمل جراحی، خبر دادهاند. با این حال، همه نتایج در این زمینه یکسان نیست و پژوهشگران میگویند اثر آرامبخش جویدن در همه شرایط و برای همه افراد یکسان نیست.
در کنار این یافتهها، نکته مهم این است که متخصصان با افراط در جویدن موافق نیستند. برخلاف دیدگاههای قدیمی و افراطی که جویدن بیش از حد را تجویز میکردند، امروز بیشتر پژوهشگران تأکید دارند که باید غذا را به اندازهای جوید که بلع آن آسان شود و فرد احساس کند لقمه برای هضم آماده است. به باور آنان، تمرکز بر آهسته خوردن، توجه به بافت و طعم غذا و پرهیز از بلعیدن سریع، رویکردی منطقیتر و مفیدتر است.
در مجموع، جویدن خوب و آهسته غذا میتواند به هضم بهتر، سیری بیشتر، مصرف کمتر غذا و شاید حتی سلامت بهتر مغز کمک کند. با این حال، این تأثیرات در بسیاری از موارد محدود و متغیرند و هنوز برای اثبات قطعی برخی از آنها به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
