زخم بر تمدن؛ میراث فرهنگی ایران در آماج ویرانی جنگ.
ارمون آنلاین: سال ۱۴۰۴، سالی پرچالش برای میراث فرهنگی ایران بود که با شروع جنگ و تشدید حملات از نهم اسفند، به فاجعه‌ای در ابعاد تمدنی بدل شد. در حالی که مردمان بی‌دفاع، به‌ویژه کودکان، قربانی اصلی این نبرد نابرابر بوده‌اند، شواهدی مستند از آسیب دیدن دست‌کم ۱۰۸ اثر تاریخی، از جمله نمادهای جهانی مانند کاخ گلستان، حکایت از حمله‌ای سازمان‌یافته به هویت و حافظه تاریخی ملت ایران دارد. این یادداشت، ابعاد انسانی و تاریخی این فاجعه را بررسی کرده و بر ضرورت واکنش فوری جامعه جهانی تأکید می‌کند.
نوروز در سایه جنگ
جهان در سال ۱۴۰۴ شاهد تنش‌های فزاینده‌ای بود که در نهایت به آغاز درگیری‌های نظامی در منطقه انجامید. در حالی که مردم ایران خود را برای استقبال از بهار طبیعت و جشن نوروز آماده می‌کردند، خبر آغاز جنگ از نهم اسفند ۱۴۰۴، سایه سنگینی بر جشن‌ها و آیین‌های باستانی افکند. اما در کنار نگرانی‌های جانی و مالی که متوجه تک‌تک شهروندان بود، تهدیدی پنهان‌تر و دیرپاتر، تار و پود تمدن و هویت ملی ایران را نشانه رفته بود: میراث فرهنگی.
کودکی که قربانی تاریخ شد
درست در همان روزهایی که کودکان معصوم، مانند قربانیان دبستان میناب، در زیر آوار حملات جان باختند، بناهایی که شاهد هزاران سال تمدن بوده‌اند نیز مورد تهاجم قرار گرفتند. این تقابل تلخ، یادآور آن است که جنگ، تنها ویرانی جان و مال نیست؛ بلکه تخریب حافظه جمعی و میراثی است که هویت یک ملت را تعریف می‌کند. کودکان میناب، نمادی از نسل‌های آینده هستند که در این جنگ، نه تنها حق زندگی، بلکه حق آموختن از تاریخ و پیوند با ریشه‌های تمدنی خود را از دست دادند.
هتک حرمت به تاریخ: از کاخ گلستان تا ۱۰۸ اثر ویران
گزارش‌های رسمی حاکی از آن است که در جریان این حملات، دست‌کم ۱۰۸ اثر تاریخی، موزه و محوطه فرهنگی در سراسر کشور آسیب دیده‌اند. این آمار تکان‌دهنده، تنها بخشی از عمق فاجعه را نشان می‌دهد. در صدر این فهرست، کاخ گلستان، اثر ثبت جهانی یونسکو و نماد شکوه معماری ایرانی-اسلامی، قرار دارد که خود گواه روشنی بر بی‌توجهی به موازین بین‌المللی و حمله مستقیم به قلب تپنده تاریخ ایران است.
تهران، اصفهان، کردستان؛ کانون‌های آسیب
استان تهران با ۶۰ اثر، اصفهان با ۲۰ اثر و کردستان با ۱۲ اثر آسیب‌دیده، در صدر فهرست استان‌های خسارت‌دیده قرار دارند. اما این آمار، منحصر به این سه استان نیست و سایر مناطق ایران نیز شاهد آسیب‌های جدی به میراث خود بوده‌اند. از بناهای تاریخی ثبت ملی گرفته تا محوطه‌های باستانی که هر کدام روایتگر بخشی از تاریخ پرفراز و نشیب این سرزمین کهن هستند، همه در معرض تهدید مستقیم قرار گرفته‌اند.
واکنش رسمی و ندای جهانی
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایران در واکنش به این وقایع، ۸ نامه اعتراض‌آمیز به نهادهای بین‌المللی از جمله یونسکو و ایکوموس ارسال کرده و بر نقض آشکار کنوانسیون‌های ۱۹۵۴ لاهه (حمایت از اماکن فرهنگی در منازعات مسلحانه) و ۱۹۷۲ یونسکو (حفاظت از میراث جهانی) و همچنین قطعنامه ۲۳۴۷ شورای امنیت سازمان ملل متحد تأکید کرده است.
در اقدامی نمادین و در راستای اجرای دستورالعمل‌های بین‌المللی، نشان «سپر آبی» (Blue Shield) که نماد حفاظت از میراث فرهنگی در برابر جنگ است، بر تمامی ۱۱۴ اثر ثبت جهانی ایران نصب شده است. این اقدام، تلاشی است برای جلب توجه جامعه جهانی و هشدار نسبت به پیامدهای ویرانگر حمله به میراث فرهنگی.
زخمی بر هویت، فراخوانی برای صلح
تخریب میراث فرهنگی در جریان جنگ، صرفاً از دست رفتن بناها و اشیاء تاریخی نیست؛ بلکه زخمی عمیق بر پیکر هویت تمدنی و حافظه تاریخی یک ملت است. این حملات، یادآور خطرات جنگ نه تنها برای جان انسان‌ها، بلکه برای پایه‌های تمدنی و فرهنگی بشریت است.
جامعه جهانی، هنرمندان، سازمان‌های بین‌المللی میراث فرهنگی مانند یونسکو و ایکوموس، و تمامی وجدان‌های بیدار، باید صدای خود را در محکومیت این ویرانی‌ها بلند کنند. صلح، تنها راهی است که می‌تواند از تکرار چنین فجعاتی جلوگیری کرده و میراث گران‌بهای بشریت را برای نسل‌های آینده حفظ نماید. حمله به فرهنگ و تمدن ایران، حمله به فرهنگ و تمدن بشریت است و نیازمند واکنشی قاطع و همگانی است.
