آموزش مدنی به کودکان در کتابِ «اگر من شهردار بشوم»

کتاب اگر من شهردار بشوم داستانی لطیف و آموزنده درباره‌ پسربچه‌ای به نام جوآنا است که در شهر برازیلیا، پایتخت برزیل، زندگی می‌کند. یک روز پس از خرید با مادرش، در مسیر بازگشت به خانه با دو تصویر متناقض روبه‌رو می‌شود. از یک‌سو، پوسترهای رنگارنگ نامزدهای شهرداری که وعده‌ تغییر می‌دهند و از سوی دیگر، مردمان بی‌خانمان و گرسنه‌ای که در خیابان‌ها زندگی می‌کنند. این مشاهده‌ها ذهن کودکانه‌ او را به فکر فرو می‌برد (اگر من شهردار بودم چه می‌کردم؟)

 دریچه‌ای به تفکر اجتماعی، مسئولیت‌پذیری و همدلی

این داستان به ظاهر ساده، درواقع دریچه‌ای است به تفکر اجتماعی، مسئولیت‌پذیری و همدلی. جوآنا با تخیل کودکانه‌اش تلاش می‌کند راه‌حل‌هایی بیابد و همین فرایند به کودک خواننده نشان می‌دهد که او هم می‌تواند در دنیای اطرافش تأثیرگذار باشد.

از نگاه روان‌شناسی رشد، این کتاب با دو نظریه‌ مهم هم‌خوانی دارد:

نظریه رشد روانی-اجتماعی اریک اریکسون

اریکسون معتقد است که کودکان سه تا پنج ساله در مرحله‌ «ابتکار در برابر احساس گناه» قرار دارند. در این سن، اگر کودک فرصت تجربه‌ رهبری و تصمیم‌گیری را بیابد، اعتمادبه‌نفس و ابتکار او تقویت می‌شود اما اگر این فرصت از او دریغ شود، ممکن است دچار تردید و احساس گناه شود. کتاب اگر من شهردار بشوم به کودک امکان می‌دهد در تخیل خود نقش رهبری را بیازماید و احساس قدرت و کارآمدی کند.

نظریه رشد شغلی دونالد سوپر

سوپر باور داشت رشد شغلی از همان کودکی آغاز می‌شود و کودکان در مرحله‌ رشد (تا حدود ۱۴ سالگی) با بازی، تخیل و شناسایی نقش‌ها شروع به کشف دنیای کار می‌کنند. در این مرحله، کودکان با ایفای نقش‌های خیالی، مانند شهردار شدن، اولین تصویرهای ذهنی از آینده‌ شغلی خود را می‌سازند. کتاب حاضر دقیقاً در همین راستا عمل می‌کند: با قرار دادن کودک در نقش شهردار، به او کمک می‌کند تا هم تصویر خودپنداره‌ شغلی بسازد و هم اهمیت شغل‌ها و مسئولیت اجتماعی آن‌ها را درک کند.

به این ترتیب، اگر من شهردار شوم نه‌تنها یک داستان لذت‌بخش و سرگرم‌کننده است، بلکه ابزاری آموزشی برای والدین و مربیان نیز محسوب می‌شود. این کتاب می‌تواند زمینه‌ساز گفت‌وگو درباره‌ ارزش‌های انسانی چون عدالت، همدلی و همکاری باشد و درعین‌حال، در شکل‌گیری هویت فردی و شغلی کودکان نقش داشته باشد.

پیشنهاد ویژه برای معلمان

می‌توانید پس از خواندن این کتاب در کلاس، از دانش‌آموزان بخواهید در قالب یک یادداشت کوتاه بنویسند «اگر من شهردار می‌شدم، چه می‌کردم؟» این فعالیت علاوه بر تقویت مهارت نوشتاری، به رشد خلاقیت، پرورش مسئولیت‌پذیری و آشنایی با نقش‌های اجتماعی در کودکان کمک خواهد کرد.

فعالیت کلاسی بر اساس کتاب اگر من شهردار بشوم:

۱. خواندن کتاب

معلم کتاب را با صدای بلند و همراه با تصویرها برای بچه‌ها می‌خواند. هنگام خواندن، چند بار مکث می‌کند و سوال‌هایی ساده می‌پرسد. مثلا به نظر شما چرا جوآنا به فکر فرو رفت؟ شما هم کسی را در شهر دیده‌اید که نیاز به کمک داشته باشد؟

این اثر، فرصتی برای تجربه‌ رهبری، همدلی و مسئولیت‌پذیری در سنین پایین فراهم می‌کند و کمک می‌کند تا کودکان خود را نه تنها ناظر، بلکه سازنده و اثرگذار در جامعه ببینند

۲. گفت‌وگوی کلاسی

پس از پایان داستان، معلم با دانش‌آموزان درباره‌ مفهوم شهردار و وظایف او صحبت می‌کند.

پرسش‌های پیشنهادی:

شهردار چه کارهایی برای شهر انجام می‌دهد؟چه چیزهایی در شهرمان نیاز به تغییر یا بهتر شدن دارد؟

۳. فعالیت نوشتاری

معلم روی تخته جمله‌ آغازین می‌نویسد «اگر من شهردار می‌شدم…» از دانش‌آموزان می‌خواهد هر کدام یک یادداشت کوتاه (۲ تا ۵ جمله) بنویسند.

کودکان کوچک‌تر می‌توانند به جای نوشتن، نقاشی بکشند و آن را توضیح دهند.

۴. اشتراک‌گذاری

چند دانش‌آموز یادداشت یا نقاشی خود را در کلاس می‌خوانند یا نشان می‌دهند. معلم آن‌ها را تشویق کرده و نکات مثبت را برجسته می‌کند.

۵. جمع‌بندی و بازخورد

یک تابلوی کلاسی درست کنید با عنوان «شهردارهای کوچک کلاس ما» و یادداشت یا نقاشی بچه‌ها را روی آن نصب کنید. این فعالیت همسو با نظریه‌ اریکسون (تقویت حس ابتکار در برابر احساس گناه) و نظریه‌ سوپر (مرحله‌ رشد شغلی و کشف نقش‌ها) است.

کتاب «اگر من شهردار بشوم» تنها یک داستان کودکانه نیست؛ بلکه آیینه‌ای است که به کودکان نشان می‌دهد تخیل و اندیشه‌های کوچک آن‌ها می‌تواند سرچشمه‌ تغییرات بزرگ باشد. این اثر، فرصتی برای تجربه‌ رهبری، همدلی و مسئولیت‌پذیری در سنین پایین فراهم می‌کند و کمک می‌کند تا کودکان خود را نه تنها ناظر، بلکه سازنده و اثرگذار در جامعه ببینند.

کتاب «اگر من شهردار بشوم» نوشته کیم سیسیل، با تصویرگری راشین خیریه، ترجمه سیامک مظلومی، برای گروه سنی هفت تا ۱۰ سال، در قطع رحلی، جلد شومیز، با ۳۲ صفحه در سال ۱۴۰۱ برای بار دوم توسط انتشارات میچکا منتشر شد.

منبع: ایرنا